Freyming nima va uning dezinformatsiyaga qanday aloqasi bor?

Freyming — bu psixologiya, kommunikatsiya va ijtimoiy fanlardagi kontseptsiya bo‘lib, u ma’lumotning shakli va taqdim etilishi idrok etish hamda qaror qabul qilishga qanday ta’sir qilishini tavsiflaydi. Tushunchaning mohiyati shundaki, bitta ma’lumot qanday taqdim etilishiga qarab turlicha qabul qilinishi mumkin.

Freyming ijobiy yoki salbiy ma’noda ishlatilishi mumkin.

Bitta mahsulotning ikki xil taqdimotini solishtiring: “Mahsulot tarkibida 90% tabiiy ingredientlar mavjud” (ijobiy freym) va “Mahsulotda 10% sun’iy qo‘shimchalar mavjud” (salbiy freym). Ma’lumotlar bir xil bo‘lsa-da, odamlar birinchi variantni tanlashadi.

Ma’lumotni manipulyatsiya qilish variantlari mavjud:

“Operatsiyaning muvaffaqiyatli natijasi ehtimoli 95%” (muvaffaqiyatga urg‘u berilgan).

“Operatsiyaning muvaffaqiyatsiz bo‘lish ehtimoli 5%” (xavf ta’kidlangan).

 Odamlar ko‘pincha birinchi variant foydasiga qaror qabul qilishadi.

Reklama xabarlarida, foyda bir xil bo‘lsa ham, “20% chegirma” “narxning 80% to‘lang”dan ko‘ra jozibali ko‘rinadi.

Nima uchun freyming muhim?

U odamlarning his-tuyg‘ulari va xatti-harakatlariga ta’sir qilishga yordam beradi.

Marketing, siyosat, reklama, menejment va kommunikatsiyada keng qo‘llaniladi.

Kognitiv noto‘g‘ri tushunchalarni va odamlar qanday qaror qabul qilishlarini tushunishga yordam beradi.

Freyming ma’lum bir fikrni shakllantirish yoki kerakli effektni yaratish uchun ishlatilishi mumkin, shuning uchun bu kontseptsiyani tushunish bizning hayotimizda muhimdir. Shuningdek, u dezinformatsiyaning tarqalishida vosita bo‘lishi mumkin, chunki u faktlarning mohiyatini o‘zgartirmasdan, balki ularni faqat ijobiy talqin qilish orqali odamlarning idrokini manipulyatsiya qilish imkonini beradi. Masalan:

“Dastur minglab odamlarni qashshoqlikdan qutqardi” — ijobiy eshitiladi, ammo “Bir necha ming kishi hali ham qashshoq” degani salbiy ko‘rinadi, garchi gap bitta holat va ma’lum ma’lumotlarni tanlab taqdim etish haqida borayotgan bo‘lsa-da.

Freyming noto‘g‘ri tasavvurlar yaratish uchun bir tomonlama tushunchalar va stereotiplarga tayanishi mumkin. Masalan, auditoriya ongida ma’lum bir “obraz”ni yaratish uchun noqonuniy xatti-harakatlar sodir etgan shaxsning millatini ta’kidlash. Agar natijada unda salbiy munosabat paydo bo‘lsa, bu muayyan g‘oyalar va loyihalarni lobbi qilishda ishlatilishi mumkin.

Faktlar qisman to‘g‘ri bo‘lsa ham, talqin noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, manipulyatsiya freymlarini hatto raddiya bilan ham tuzatish qiyin.

Qanday qilib freymga qarshi turish mumkin?

1. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish.

2. Faktlar va turli manbalarni tekshirish.

3. Hissiy va kognitiv manipulyatsiyalarni payqashga harakat qilish.