Chaqmoq hech qachon bir joyga ikki marta urmaydi degan afsona ommabop madaniyatda mustahkam o‘rnashgan. Keling, bu afsona qayerdan kelib chiqqanligi va bu borada fanda nima deyilishini ko‘rib chiqamiz.
Afsona tarixi
Chaqmoqning bir joyga ikki marta urmasligi haqidagi afsona, chaqmoq hali u qadar yaxshi o‘rganilmagan va odamlar tabiat hodisalarini mistik deb qabul qilgan bir paytda paydo bo‘lgan. Chaqmoqning “betakrorligi”ga bo‘lgan ishonch uning halokatli kuchidan qo‘rqqan odamlar uchun tinchlantiruvchi vosita bo‘lib xizmat qilgan bo‘lishi mumkin. Bu afsona omma ongida ildiz otib, fan va texnikaning rivojlanishiga qaramay, hozirgi kungacha mavjud.
Nima uchun chaqmoq ikki marta urishi mumkin?
Zamonaviy ilm-fan bu afsonani rad etadi. Chaqmoq aslida bir joyga ikki marta emas, balki bir necha marta urishi mumkin. Mana nima uchun.
Chaqmoq — bu elektr razryadi
U bulutlar va yer orasidagi kuchlanish havo qarshiligini yengib o‘tish va razryadni keltirib chiqarish uchun yetarlicha yuqori bo‘lganda hosil bo‘ladi. Chaqmoq ma’lum bir yo‘ldan boradi va eng kam qarshilik yo‘lini qidiradi. Misol uchun, baland binolar, metall konstruktsiyalar yoki chaqmoq qaytaruvchilar chaqmoq uchun o‘tkazgichga aylanishi mumkin, bu nima uchun ushbu obyektlarning chaqmoq urishi ehtimoli ko‘proq ekanligini tushuntiradi.
Chaqmoq takrorlanishi mumkin
Ko‘pincha chaqmoq qisqa vaqt ichida bir xil joyga bir necha marta urishi mumkin va bunday hodisalar bir nechta chaqmoq urishi deb ataladi. Bu, ayniqsa, bir necha bor kuchli elektr razryadlari bo‘lishi mumkin bo‘lgan kuchli momaqaldiroqlarda bo‘ladi. Tadqiqotlarga ko‘ra, chaqmoq bir necha soniya ichida bir joyga bir necha marta urishi mumkin.
Chaqmoqning bir xil joyga qayta-qayta urishiga ko‘plab misollar mavjud. Masalan, Nyu-Yorkdagi “Empire State Building” binosini bir necha marta chaqmoq urgan.
Ilmiy tadqiqotlar bormi?
Arizona universitetining Atmosfera fizikasi instituti olimlari Uilyam Valin va Filipp Krayder 1997-yilning yozida Tuson shahrida chaqmoq urishi aks etgan videoyozuvlarni tahlil qilishdi.
Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, 386 holatdan 136 tasida (35%) chaqmoq bir xil joyga ikki marta yoki undan ko‘proq zarba bergan. Bundan tashqari, olimlar birinchi zarbadan keyin oldingi nuqtadan 10-100 m masofada ikkinchi chaqmoq urishi ehtimoli 67% ni tashkil etishini aniqladilar.
“Journal of Geophysical Research: Atmospheres (JRGA)” ilmiy jurnalida chop etilgan tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, bunday hodisalar muntazam va eng yuqori chastotada sodir bo‘ladi.
Shunday qilib, bu tabiiy hodisani e’tiborsiz qoldirmaslik kerak, momaqaldiroq va chaqmoqlar sodir bo‘lganda, xavfsizlik choralarini ko‘rish kerak.