To’q rangli kiyimlar issiqlik tortadimi?

Issiq havoda to’q rangli kiyimlar kiyish kishi tanasining yana ham qizib ketishiga va isishga olib kelishi haqida deyarli barchamiz eshitganmiz, ko’p hollarda shu “qoida”ga amal qilamiz. Lekin bu qoida qanchalik haqiqatga yaqin, uni kimdir tekshirib ko’rganmi?

“Gomes Lab” ilmiy izlanishlarga asoslangan holda ushbu amal qilish odat tusiga kirgan fikrning haqiqatga mos kelishini tekshirib ko’rdi:

Ko’pchiligimiz uchun qoramtir rangli kiyim kiyib quyoshli havoda yurmaslik kerak degan fikrga duch kelganmiz. Buning o’rniga, odatda, ochiq rangli kiyim tavsiya etilgan. Nega? Javob har doim shunday edi: kiyim qanchalik to’q rangli bo‘lsa, issiqlik shunchalik ko‘p “so‘riladi”, bu esa sizni o‘zingizni issiqroq his qilishga majbur qiladi. Ularning fikriga ko’ra, ochiq rangdagi kiyim nozik matoga qo’shimcha ravishda salqinlik beradi. Biroq yaqinda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, bu haqiqatga u qadar ham yaqin fikr emas.

Issiq yoz kunida quyosh porlayotganida yorqin nur va yorqin issiqlik kombinatsiyasi yuzaga keladi. Ushbu quyosh nuri infraqizil, ko’rinadigan va ultrabinafsha nurlarni o‘z ichiga olgan to‘lqin uzunliklari aralashmasidan iborat. Quyoshli kunda ochiq rangdagi kiyimlar quyosh nurini aks ettiradi va sovuqroq bo‘ladi, to’qroq rangdagi kiyimlar esa ko’proq issiqlikni o’zlashtiradi va ularni issiqroq qiladi. Biroq bu har doim ham issiqlik ularni kiygan odamga o‘tishini anglatmaydi.

Sinay cho’lidagi badaviylar nima uchun qora libos kiyishlariga qaratilgan tadqiqotda qora liboslar badaviylarga haddan tashqari issiqlik sharoitida quyosh issiqlik yuklarini kamaytirishga yordam beradimi yoki yo’qmi degan savol o’rganildi (Shkolnik va boshqalar, 1980). Buni o‘rganish uchun tadqiqotchilar to’rt xil rangda kiyinib cho‘lda quyoshga qarab turgan erkak ishtirokchining yordamidan foydalanishdi. Bu kiyim-kechaklar orasida qora badaviy xalati, badaviy libosiga o‘xshash oq xalat, tana rangidagi armiya formasi va shortilar bor edi. Aniqlanishicha, qora badaviy xalat oq xalatga qaraganda 2,5 barobar, tana rangli armiya formasi va shortilariga qaraganda 1,5 baravar ko’proq issiqlikni o’zlashtirgan bo‘lsa-da, kiyim turidan qat’iy nazar, ishtirokchi his qilgan issiqlik miqdori bir xil bo‘lgan. Qora badaviy xalati bilan so‘rilgan qo‘shimcha issiqlik ishtirokchining terisiga etib bormasdan yo‘qolgan. Bu, ehtimol, badaviylarning kiyimlari konveksiya orqali sovutish imkonini beruvchi kenglikda tikilganligi bilan bog‘liq. Bu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, rangidan qat’iy nazar, kiyimlar kiyimning keng yoki torlik darajasi odamning issiqlik his qilishi darajasini belgilaydi. 

Jonivorlarda teri rangi va quyosh issiqligini o‘rganish bo‘yicha boshqa tadqiqot teri rangi va quyosh issiqligi o‘rtasidagi bog‘liqlik juda xilma-xil ekanligini aniqladi (Walsberg, 1983). Dastlab to’qroq rangli patlari yoki terisi bo‘lgan qushlar yoki sutemizuvchilar quyosh nurlanishiga duchor bo’lganda katta issiqlik yukini boshdan kechirishlari taxmin qilingan. Biroq keyingi tadqiqotlardan so‘ng, empirik tahlillar natijalar juda o‘zgaruvchanligini ko‘rsatdi. To‘q rangli qoplamalar hayvonlarning quyoshdan qancha issiqlik olishiga ta‘sir qilishi mumkin, ammo bu jonivorning xususiyatlari va atrof-muhit omillariga bog’liq. Bundan tashqari, hayvonlarning terilari juda xilma-xil bo‘lib, uning rangining to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh ta’siriga bog‘liqligini aytish qiyin.
Garchi kiyimning rangi odamlarda issiqlik hosil bo‘lishiga qanday ta’sir qilishini tushunish uchun ko‘proq tadqiqotlar zarur bo’lsa-da, cheklangan natijalar kiyimning rangi ilgari taklif qilinganidek muhim omil bo‘lmasligi mumkinligini ko‘rsatadi. Rangdan tashqari ham ko‘pgina omillar, xususan, kiyimning qalinlik darajasi va mato turi issiqlik qabul qilishda muhim bo ‘lishi mumkin (Palca, 2014).