Ushbu ajoyib ijtimoiy hodisa haqida 2009-yildan keyin ma’lum bo‘ldi. Uning mohiyati shundaki, ko‘p odamlar aslida sodir bo‘lmagan faktlarni noto‘g‘ri eslab qolishadi.
Hammasi tadqiqotchi Fiona Brumdan boshlandi, u konferentsiyalardan biridagi suhbatda bir necha kishi inson huquqlari kurashchisi Nelson Mandela qamoqda vafot etganiga ishonchi komil ekanini aniqladi. Biroq, 27 yillik qamoqdan so‘ng, u Janubiy Afrika prezidenti bo‘lgan va 2013-yildagina oilasi bag‘rida vafot etgan.
Garvard universiteti professori Deniyel Shakter Mandela effektining sabablaridan biri sifatida xato eslab qolishni keltirdi, chunki bu xotiralar bo‘lgan voqealarning ishonchli yozuvlari emas, balki sodir bo‘lgan voqealarga bizning munosabatimizni aks ettiradi.
Yulduzlar jangi
Eng mashhur ommaviy noto‘g‘ri tushunchalardan biri Dart Veyderning “Yulduzlar jangi. V epizod: Imperiya javob qaytadi” filmidagi iborasidir.
Ko‘pchilik yovuzning “Lyuk, men sening otangman” iborasini aytganini eslaydi, lekin aslida u: “Yo‘q, men sening otanman” deydi.
“Podtyajka”lar yo‘q
Agar siz odamlardan Mikki Maus “podtyajka” taqadimi, deb so‘rasangiz, ko‘pchilik ishonch bilan “ha” deb javob beradi Biroq, Disney multfilmi qahramoni aslida shorti kiyadi. Biroq, bu ko‘pchilikning mavjud bo‘lmagan kiyim qismini eslab qolishlariga to‘sqinlik qilmaydi.
Toshbaqa boshqa so‘zlarni aytgan
Sher bolasi va toshbaqa haqidagi sovet multfilmida ko‘pchilik birinchi qahramonning: “Meni uchir, katta toshbaqa!” deganini eslaydi. Ammo aslida bu ibora shunday yangraydi: “Meni uchirgin, a?”
Cheburashka esa multfilmda bunday kuylamagan
Mashhur “Men bir vaqtlar g‘alati, nomsiz o‘yinchoq edim” qo‘shig‘i multfilmdan keyin yozilgan. U aslida vinil plastinada yangragan va “Shapoklyak” filmi asosida audiospektakl uchun yozilgan. Biroq, bunday qo‘shiq multfilmning o‘zida yangramaydi.
“Monopoliya” tuzog‘i
Mashhur stol o‘yini bilan bog‘liq yana bir qiziqarli holat. “Monopoliya” endi turli ssenariylarga ega, lekin ko‘pchilik klassik versiyada qutidagi janob Monopoliyani eslaydi. Albatta, uning monoklini tasvirlaydiganlar ham bor. Biroq, aslida, u busiz ham ko‘radi.
Dollar ham hayratda qoldirdi
Agar kimdandir dollar belgisini chizishini so‘rasangiz, uning lotincha “S” harfini yozib, ustiga ikkita chiziq tortishini ko‘rasiz. Biroq, banknotaning asl nusxasida faqat bitta chiziq mavjud.
Faktchekerlar hamjamiyatiga qo‘shiling