Iqlim o‘zgarishi haqidagi uchta keng tarqalgan afsona

So‘nggi o‘n yilliklarda iqlim o‘zgarishi jamiyatimizdagi asosiy muhokama mavzularidan biriga aylandi. Biroq, bu muammo atrofida ko‘plab afsonalar va tushunmovchiliklar mavjud bo‘lib, ular nima sodir bo‘layotganini tushunishimizni buzishi va oxir-oqibatda ushbu hodisaga qarshi kurashish uchun samarali choralar ko‘rishni qiyinlashtirishi mumkin.

Ushbu maqolada iqlim o‘zgarishi haqidagi uchta keng tarqalgan afsonani hamda muammoni va uning dunyomizga ta’sirini yaxshiroq tushunishga yordam berish uchun ular qanchalik ilmiy asoslanganligini ko‘rib chiqamiz.

1-afsona. Iqlim o‘zgarishi har doim sodir bo‘lgan, shuning uchun biz bu haqda tashvishlanmasligimiz kerak.

To‘g‘ri, sayyoradagi harorat uzoq vaqt davomida isish va sovush davrlari bilan o‘zgarib turadi. Biroq, 10 000 yil oldingi so‘nggi muzlik davridan beri iqlim nisbatan barqaror bo‘lib, olimlar buni insoniyat tsivilizatsiyasining rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega deb hisoblashadi.

Endi bu barqarorlik buzildi. Oxirgi 2000 yil ichida Yer tez isib bormoqda va uning harorati sanoatdan oldingi davrga nisbatan taxminan 1,2°C yuqori.

Oxirgi 10 yil rekord darajadagi eng issiq yillar bo‘ldi, 2023-yilda global harorat rekordini yangilandi.

Iqlim bilan bog‘liq boshqa asosiy ko‘rsatkichlar ham ortib bormoqda. Okean harorati, dengiz sathi va atmosferadagi issiqxona gazlari kontsentratsiyasi rekord darajada oshib bormoqda.

2-afsona. Iqlim o‘zgarishi tabiiy jarayondir. Buning odamlarga hech qanday aloqasi yo‘q.

Iqlim o‘zgarishi tabiiy jarayon bo‘lsa-da, inson faoliyati uni tezlashtirmoqda. Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha hukumatlararo guruhning yuzlab etakchi iqlimshunos olimlarning tadqiqotlariga asoslangan muhim hisobotida so‘nggi 200 yildagi deyarli barcha global isish uchun odamlar mas’ul ekanligi aniqlandi.

Issiqlikning katta qismi ko‘mir, neft va gazni yoqish natijasida yuzaga keladi. Ushbu qazib olinadigan yoqilg‘ilarning yonishi atmosferani issiqxona gazlari bilan to‘ldiradi, ular sayyora atrofida ko‘rpa kabi ishlaydi va issiqlikni ushlab turadi.

Karbonat angidrid miqdori ikki million yil ichida eng yuqori darajaga yetdi, boshqa ikkita issiqxona gazlari, metan va azot oksidi miqdori esa 800 000 yil ichida eng yuqori darajaga yetdi.

3-afsona. Havo bir necha daraja issiq bo‘lishi unchalik jiddiy emas.

Aslida haroratning biroz ko‘tarilishi ham dunyo ekotizimlarini tartibsizlikka, odamlar va boshqa tirik mavjudotlar uchun dahshatli oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha Parij kelishuvi sanoatdan oldingi davrlardan beri o‘rtacha global haroratning ko‘tarilishini 2 °C “ancha past” va yanada afzalroq bo‘lgan 1,5 °C gacha cheklashga qaratilgan.

Hatto yarim darajaga chetga chiqish ham katta ahamiyat kasb etishi mumkin.

Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha hukumatlararo guruh 2 °C isishida 1,5 ° C isishiga qaraganda ikki milliarddan ortiq odam muntazam ravishda  haddan tashqari issiqlikka duchor bo‘lishini aniqladi.

Shuningdek, dunyo ikki barobar ko‘p o‘simlik va umurtqali hayvonlar turlarini va uch barobar ko‘p hasharotlarni yo‘qotadi. Ayrim hududlarda ekinlar hosildorligi ikki barobardan ko‘proqqa tushib, oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid soladi.