Sehrli tafakkur: bu nima va unga aldanmaslik mumkinmi?

Sehrli tafakkur — bu fikrlash turi bo‘lib, unda odam bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan hodisalar, harakatlar yoki hodisalarni bog‘laydi va ulardan biri ikkinchisiga mantiq yoki fan orqali emas, balki sehr orqali ta’sir qiladi, deb hisoblaydi. Masalan, yomon ko‘zga ishonish, omad afsunlari yoki “stolning burchagiga o‘tirmang, turmushga chiqolmaysiz” kabi xurofotlarni o‘z ichiga olishi mumkin. Sehrli tafakkur fikrlar, harakatlar yoki so‘zlar tashqi dunyoga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilishi mumkinligiga ishonishni o‘z ichiga oladi, hatto buning uchun oqilona asos bo‘lmasa ham.

U qanday ishlaydi?

Sehrli tafakkur odamlarda yoshlikdan rivojlanadi. Yosh bolalar ko‘pincha o‘zlarining xohish-istaklari shunchaki ular istagani uchun ham amalga oshishiga ishonishadi. Aksariyat odamlar ulg‘aygach xayolotni haqiqatdan ajratishni o‘rganadilar, ammo ba’zilarda bu ishonchlar saqlanib qoladi. Bu xurofotlar, marosimlar yoki boshqa dunyo kuchlariga ishonish shaklida o‘zini namoyon qilishi mumkin.

Sehrli tafakkurning misoli, odam muhim uchrashuvga “omadli” futbolka kiymasa, u albatta muvaffaqiyatsiz bo‘lishiga ishonadigan vaziyat bo‘lishi mumkin. Uchrashuv natijalariga haqiqiy ta’sir ko‘rsatmasa ham, sehrli tafakkur odamni o‘z omadini ba’zi narsalar yoki harakatlar bilan bog‘lashga majbur qiladi.

Nima uchun bunday bo‘ladi?

Nazorat zarurati: biz noaniqlik yoki qiyin vaziyatlarga duch kelganimizda, sehrli tafakkur o‘zimizni nazorat qilishimizga yordam beradi. Bu yolg‘on xavfsizlik hissini beradi.

Madaniyat va an’analar: ko‘pgina xurofotlar avloddan-avlodga o‘tadi va ular ko‘pincha madaniy yoki diniy an’analarga asoslangan.

Hissiy omillar: stressli vaziyatlarda odam tashvishni kamaytirish va umidni his qilish uchun sehrli fikrlashga murojaat qilishi mumkin.

Sehrli tafakkur ta’siriga tushmaslik uchun nima qilish kerak?

Tanqidiy fikrlash: ishonchlaringizga shubha bilan qarashni o‘rganish juda muhimdir. O‘zingizga savollar bering: “Bu amalda foyda berayotganiga dalillar bormi?” yoki “Nega men bu sodir bo‘lishiga ishonaman?”

Psixologiya va ilm-fanni o‘rganish: bizning miyamiz qanday ishlashi va qancha hodisalarni ilmiy tushuntirish mumkinligini qanchalik ko‘p bilsa, sehrli tafakkur ta’siriga berilmaydi.

Xurofotlarni fosh etish: tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, sehrli tafakkur ko‘pincha tasodiflarga asoslanadi. Shuni tushunish kerakki, tasodif sabab-natija aloqasini anglatmaydi.

Sehrli tafakkur inson tajribasining normal qismidir, ayniqsa noaniqlik yoki stress sharoitida. Biroq, xurofotlarga haddan tashqari ishonish oqilona fikrlash va qaror qabul qilishga xalaqit berishi mumkin. Sehrli tafakkurning tuzoqlaridan qochish uchun tanqidiy tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish va dunyoni faktlar va mantiq orqali tushunishga intilish foydali bo‘ladi.