Past va o‘rtacha darajadagi stress miya faoliyatiga, xususan, ish holatidagi xotiraga foydali ta’sir ko‘rsatadimi? Bunday bayonotlar Internetda mavjud.
Bu haqiqatan shunday, ushbu xulosaga kelgan Jorjiya universiteti olimlari o‘z tadqiqoti natijalarini “Neuropsychologia” jurnalida e’lon qildilar. Minglab ko‘ngillilarning miyasini MRT skanerlashi shuni ko‘rsatdiki, past va o‘rtacha darajadagi stress miyaning xotira uchun mas’ul bo‘lgan qismlarini o‘z vazifalarini yanada samarali bajarishga majbur qilishi mumkin. Surunkali yuqori darajadagi stress haqida xabar bergan sinaluvchilar, aksincha, miyaning bu sohalarida faollik pasayishini ko‘rsatdilar.
HUKM: HUKMSIZ
Biroq, barcha tadqiqotlar bu da’voni qo‘llab-quvvatlamaydi. “Cell”dagi maqolada stressning xotiraga ta’siri o‘rganib chiqilgan. Eksperimental sichqonlar yarim soat davomida tor trubkada qulflangan holda stressga duchor bo‘lishdi — sichqonlar tashqariga chiqa olmasliklarini, ortga burila olmasligini his qilishdi va juda xavotirlana boshladilar; natijada, ularda stress gormoni kortikosteron darajasi oshib bordi.
Ba’zi sichqonlarga organizmga salbiy vaziyatni bartaraf etish uchun kuchini safarbar qilish uchun signal beruvchi kortikosteron gormonini yuborishdi.
Keyin stressli va normal sichqonlar qafasga solinib, ular 30 soniya davomida ma’lum bir tovushni eshitishdi, so‘ng uning ortidan esa hech narsa sodir bo‘lmadi. Qisqa pauzadan so‘ng yana yuqori chastotali tovush eshitildi, u ham 30 soniya, ammo panjalarga yengil elektr toki urishi bilan davom etdi. Sichqonlar ma’lum bir tovush va noxush oqibat o‘rtasidagi bog‘liqlikni bilib olishlari kerak edi. Oddiy sichqonlarda bu muvaffaqiyatli sodir bo‘ldi: ular boshqa qafasga kirib, “elektr” tovushini eshitganlarida, odatiy stress reaktsiyasini ko‘rsatib, qotib qolishdi. Muammo bilan bog‘liq bo‘lmagan birinchi tovush kemiruvchilar tomonidan e’tiborga olinmadi.
Yangi natijalar travmadan keyingi stress buzilishiga qarshi samarali dorilarni ishlab chiqishga yordam beradi. Bundan tashqari, immun tizimi orqali uzoq davom etadigan psixologik stress mavjud xotiralarni tom ma’noda o‘chirib tashlashi mumkinligini ko‘rsatadigan tadqiqotlar ham mavjud. Bunda qancha miqdordagi stress xotira uchun zararli bo‘lishi va sichqonlardagi eksperimental stress odamlardagi stress bilan qanday solishtirilishi mumkinligi haqida savol tug‘iladi. Olimlar hali aniq bir xulosaga kelmagan va shuning uchun biron bir xulosa chiqarishga hali erta.