Non iste’mol qilish odam organizmi uchun zararlimi?

Ijtimoiy tarmoqlarda non iste’mol qilish inson organizmi uchun xavfliligi haqida ma’lumotlar tarqalmoqda. “ Nonda gluten modda mavjud. U ingichka ichakni yallig’lanishiga olib keladi va ko’p kasalliklarni paydo qiladi”, – deyiladi xabarda.

Factchecknet.uz mazkur xabarni tekshirib koʻrdi.

HUKM: QISMAN ROST

Non va boshqa bug’doy mahsulotlari gluten deb ataladigan maxsus protein tarkibiga ega. Gluten xamirning ko’tarilishiga yordam beradi va unga elastik tuzilma beradi.Ko’pchilik odamlar glutenni oson hazm qila olsa-da, ba’zilar uni hazm qila olmaydi. Masalan, sealikiya kasalligi – bu autoimmun kasallik bo’lib, unda gluten kichik ichak devorini shikastlaydi va ozuqaviy moddalar so’rilishini yomonlashtiradi.

Ba’zi odamlar glutenni sezgirlikka ega bo’lishi mumkin. Bu esa shish, diareya va oshqozon og’rig’i kabi muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bu kabi holatlar uchun bug’doydan tayyorlangan nonni butunlay cheklash kerak, chunki bu salbiy ta’sirlarni oldini olishga yordam beradi. Biroq, glutensiz nonlar ham mavjud bo’lib, ular odatda tapioka, jigarrang guruch yoki kartoshka unidan tayyorlanadi, bu esa glutenni qabul qila olmaydiganlar uchun yaxshi alternativa bo’lishi mumkin. Non ko’p miqdorda uglevodlardan tashkil topgan bo’lib, bir bo’lak oq non taxminan 13 gramm uglevoddan iborat. Odam organizmi bu uglevodlarni glukoza shaklida parchalaydi, bu esa qon shakarining ko’tarilishiga olib keladi.

Ba’zi tadqiqotlar, yuqori glisemik indeksga ega bo’lgan oziq-ovqatlar (ya’ni, qon shakarini tezda oshiradigan ovqatlar) ochlikni kuchaytirishi va ortiqcha ovqatlanish xavfini oshirishi mumkinligini ko’rsatadi. Bir tadqiqotda, yuqori GI oziq-ovqatlarni iste’mol qilish tana vaznining ortishiga olib kelishi mumkinligi qayd etilgan. GI ya’ni glysemik indeks- bu oziq-ovqat mahsulotlarining iste’mol qilingandan so’ng qondagi glyukoza darajasini qay darajada tez oshirish qobiliyatini o’lchaydigan ko’rsatkich. GI darajalari:

  • Yuqori GI (70 va undan yuqori): Bu turdagi oziq-ovqatlar qondagi glyukoza darajasini tez oshiradi. Masalan, oq non, shirinliklar va oq guruch.
  • O’rtacha GI (56-69): Masalan, jigarrang guruch, makkajo’xori.
  • Past GI (55 va undan past): Bu turdagi oziq-ovqatlar qondagi glyukoza darajasini sekin ko’taradi, sog’liq uchun foydali hisoblanadi. Masalan, butun donli mahsulotlar, sabzavotlar va dukkaklilar.

Yuqori uglevodlar bilan bog’liq parhezlar 2-tipli diabet va metabolik sindrom kabi sog’liq muammolariga olib kelishi mumkin. Metabolik sindrom yurak kasalliklari xavfini oshiradi.

Biroq, butun donli non kabi ba’zi nonlar ko’proq tolaga ega bo’lib, bu shakarni qon tomirlarida sekinroq so’rilishiga yordam beradi va qon shakarini barqaror saqlashga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, tolaga boy oziq-ovqatlar yurak kasalliklari xavfini kamaytiradi, foydali ichak bakteriyalarini qo’llab-quvvatlaydi va ichak harakati tezligini oshiradi.Non yuqori miqdorda uglevodlarga ega bo’lib, mikroelementlarga nisbatan kamroq bo’lsa-da, uning tarkibida gluten va antinutriya moddalar ba’zi kishilarda muammolarni yuzaga keltirishi mumkin. Shu bilan birga, non ba’zan qo’shimcha vitaminlar va minerallar bilan boyitiladi. Butun donli yoki ko’chatlangan nonlar sog’liq uchun bir qator foydalar keltirishi mumkin.