Agar bolaga yoshligidan smartfon berilsa, u psixopat bo‘ladimi?

Telegram kanallarida tadqiqot o‘tkazilgani, unga ko‘ra, bola smartfondan qanchalik erta foydalanishni boshlasa, uning psixopat bo‘lib ulg‘ayish xavfi shunchalik yuqori bo‘lishi haqida xabar tarqalmoqda.

“Sapien Labs tadqiqotchilari 18 yoshdan 24 yoshgacha bo‘lgan 29 ming nafar odamlar o‘rtasida birinchi bor telefonni qachon qo‘lga olgani haqida so‘rov o‘tkazgandan so‘ng shunday xulosaga kelishdi. Ularning javoblari hozirgi ruhiy holati bilan solishtirildi”, — deyiladi xabarda.

HUKM: YOLG‘ON

Erta yoshda qo‘liga smartfon berilgan bola psixopat bo‘lib ulg‘ayishi haqidagi da’vo nafaqat qo‘llab-quvvatlanmaydi, balki ruhiy salomatlik va shaxsiyat rivojlanishini tushunish nuqtai nazaridan ham noto‘g‘ri.

Keling, Sapien Labs tomonidan olib borilgan ilmiy ma’lumotlar va tadqiqotlar smartfon va texnologiyaning ruhiyatga ta’siri haqida aslida nima deyilganiga e’tibor beraylik.

Sapien Labs tadqiqoti

Sapien Labs o‘z tadqiqotini o‘tkazar ekan, ruhiy sokinlikni, jumladan, kayfiyat, ijtimoiylashuv, moslashuvchanlik, motivatsiya kabi jihatlarni har tomonlama baholashga e’tibor qaratgan.

Tadqiqotchilar tomonidan sinovdan o‘tgan farazlardan biri insonning birinchi smartfonini qo‘lga olgan yoshi va uning ruhiy salomatlik darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik edi.

Bolalar va o‘smirlar tomonidan smartfon va boshqa gajetlardan foydalanishning ijobiy va salbiy tomonlarini ko‘rsatadigan tadqiqotlar mavjud.

Qurilmadan ortiqcha foydalanish ko‘pincha uyquning yomonlashishi, jismoniy faollikning pasayishi va ijtimoiy izolyatsiya kabi salbiy jihatlar bilan bog‘liq. Biroq, bu ta’sirlar psixopatiya bilan bevosita bog‘liq emas.

Psixopatiya shaxsiyatning murakkab kasalligi bo‘lib, uning rivojlanishiga genetik, neyrobiologik, psixologik va ijtimoiy omillar ta’sir qiladi.

Bu yerda asosiy omillarning qisqacha ko‘rinishi keltirilgan:

Genetika. Irsiyat muhim rol o‘ynaydi, bu irsiyat yo‘li bilan psixopatiyaga moyillikning avloddan avlodga o‘tishi mumkinligiga ishora qiladi.

Bosh jarohatlari. Bolalikdagi travmalar psixopatik xususiyatlar rivojlanish xavfini oshirishi mumkin.

Oila va ta’lim. Oiladagi beqaror muhit, hissiy qo‘llab-quvvatlashning yetishmasligi va ota-onalarning salbiy amaliyotlari psixopatiya rivojlanishiga xizmat qiladi.

Bu omillar bir-biriga o‘zaro ta’sir qilib, insonda ushbu xususiyatlarni rivojlantirish ehtimolini oshirishi mumkin.