Internetda inson immun tizimi ko‘zlarning mavjudligini bilmasligi va agar bilganida ularga hujum qilib, ko‘rlikka olib kelishi mumkinligi haqida ma’lumotlar tarqalmoqda. Ayniqsa, bu kabi da’volar TikTok platformasida keng tarqalgan bo‘lib, boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ham uchraydi.
Factcheck.kz tahririyati bu da’voni tekshirdi.
HUKM: MANIPULYATSIYA
Immun tizimi ko‘zlarni “bilmaydi” degan da’vo noto‘g‘ri. Aslida, ko‘zlar “immun imtiyozi” deb ataladigan xususiyatga ega. Bu immun tizimi ko‘zlarda boshqa tana qismlariga qaraganda kamroq faollik ko‘rsatishini anglatadi. Immun imtiyozi ko‘zlarni yallig‘lanish reaksiyasidan himoya qiladi, chunki ko‘zlar boshqa organlar kabi kuchli immun javobni ko‘tara olmaydi. Ammo ba’zi holatlarda, masalan, jarohatlar yoki infeksiyalar paytida, immun tizimi bu to‘siqni yengib, ko‘rish qobiliyatiga zarar yetkazishi mumkin.
Immun imtiyozi haqida batafsil
Immun imtiyozi ilk bor ingliz biologi Piter Medavar tomonidan 1940-yillarda kashf etilgan. U tajribalar davomida quyonning ko‘ziga ko‘chirib o‘tkazilgan teri transplantatlari uzoq vaqt davomida rad etilmasligini kuzatgan. Boshqa tana qismlarida esa transplantatlar tezda rad etilgan.
Keyinchalik, Medavarning hamkasbi Rupert Billingem ko‘rish qopqog‘ini immun imtiyozli to‘qima sifatida tan olgan va bu uni immun tizimi hujumidan himoya qilishini aniqlagan. Amerika oftalmologiya assosiatsiyasining ma’lumotiga ko‘ra, ko‘zlar, miya, moyaklar kabi organlar yallig‘lanish reaksiyalariga nisbatan sezgirroq bo‘lganligi sababli, ularni himoya qiluvchi immun imtiyoziga ega.
Biroq immun imtiyozi, organlar immun tizimidan to‘liq ajratilgan degani emas. Aksincha, bu organlar tanlangan immun reaksiyalarni boshqarish imkoniyatiga ega. Immun tizimining murakkabligi sababli, uning ko‘zlar va boshqa immun imtiyozli organlar bilan o‘zaro aloqasi hali ham tadqiq qilinmoqda.
Ba’zi hollarda, immun imtiyozi buzilishi mumkin, natijada ko‘zlar immun tizimining hujumiga sezgir bo‘lib qoladi. Bu holatlar yoshga bog‘liq makulyar degeneratsiya, jarohatlar, infeksiyalar yoki autoimmun kasalliklar kabi vaziyatlarda kuzatilishi mumkin. Immun tizimi juda murakkab bo‘lib, uning vazifalari va tana to‘qimalari bilan o‘zaro aloqalari hanuzgacha tadqiq qilinmoqda. Ushbu maqolada esa bu murakkab masalaning asosiy jihatlari yoritilgan.