Xalq orasida ko‘plab tushunchalar bo‘lgani kabi kollagen moddasi haqida ham mish-mishlar, anglashilmovchiliklar, noto‘g‘ri tasavvurlar tez-tez quloqqa chalinadi.
Factchecknet.uz kollagen haqidagi afsonalarni o‘rgandi.
Kollagen oqsilning bir turi hisoblanadi. Aslida, bu hayvonlarda eng ko‘p uchraydigan strukturaviy oqsildir. Bu esa hujayralar va to‘qimalarning tuzilishini tashkil qiluvchi oqsildir. Hozirda 28 xil kollagen turlari ma’lum bo‘lib, I tur kollagen inson tanasidagi kollagenning 90 foizini tashkil qiladi. Kollagen asosan glitsin, prolin va gidroksiprolin aminokislotalaridan tashkil topgan. Bu aminokislotalar uch ipni hosil qilib, kollagenning uchli spiral tuzilishini shakllantiradi.
1-afsona. Kollagenni faqat kattalar ichishi kerak
Fakt: Kollagen faqat qarish jarayonini sekinlashtirish uchun emas, balki bo‘g‘inlar va mushaklarni mustahkamlash, sportchilar uchun tiklanish, suyaklarni mustahkamlash, soch va tirnoq salomatligini yaxshilash uchun ham ishlatiladi. Kollagenning ozuqaviy foydalari, yoshga qaramay, hamma ichishi kerak.
2-afsona. Homiladorlik vaqtida kollagen ichish mumkin emas
Fakt: Faqat, kollagenni o‘z ichiga olgan qo‘shimchalar hech qanday salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi ehtimoli yuqori, ammo kollagenning boshqa ingredientlar bilan bo‘lgan varianti inson organizmi uchun zararli bo‘lishi mumkin. Masalan, biotin kabi yuqori dozaga ega vitaminlar yurak va qalqonsimon bez faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Homilador yoki emizikli vaqtda kollagenni yoki boshqa vitaminlarni qabul qilishni boshlashdan oldin shifokor bilan maslahatlashish kerak.
3-afsona. Kollagen yurak-qon tomiriga yomon ta’sir qiladi
Fakt: Kollagen arteriyalarga kuch va moslashuvchanlikni saqlashga yordam beradi. Uning kamayishi ateroskleroz xavfi ortishi, arteriyalarning torayishi bilan bog‘liq bo‘ladi.
4-afsona. Kollagenni iste’mol qilish teridagi ajinlarni darhol yo‘q qiladi
Fakt: Kollagenning teriga foydasi vaqt o‘tishi bilan seziladi va u darhol ajinlarni yo‘q qilmaydi. Kollagen qo‘shimchalari uzoq muddatli foydalanish natijasida terining elastikligini oshirishi va quruqlikni kamaytirishi mumkin, lekin bu jarayon bir necha hafta yoki oy davomida kuzatiladi. Kollagen qarish tufayli tabiiy ravishda yo‘qolgan oqsillarning o‘rnini bosishga yordam beradi. U tanadagi oqsilning taxminan 30 foizini tashkil qiladi. Inson organizmi 30-40 yoshdan boshlab kamroq kollagen ishlab chiqaradi. Ovqat bilan birga qo‘shilgan kollagen peptidlari organizmdagi yosh o‘tishi bilan yo‘qotilgan oqsillar, aminokislotalar o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
4-afsona. Mushak va suyak salomatligi uchun xavfli
Fakt: Kollagen mushak massasini yaxshilashga yordam beradi. U suyakning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. Kollagen suyaklarning mo‘rtlashish holatining oldinini oladi.
5-afsona. Kollagenni haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish sog‘liq uchun xavfli
Fakt: Kollagen umumiy ovqatlanish rejasida me’yorda iste’mol qilinsa, xavfli emas. U tabiiy ravishda organizm tomonidan qabul qilinadi va metabolizmni qo‘llab-quvvatlaydi. Ammo kollagenni ortiqcha iste’mol qilish sog‘liqni yomonlashtirishi mumkin. Shuning uchun, qo‘shimchalarni har doim tavsiya etilgan dozada iste’mol qilish kerak.
6-afsona. Kollagen – qiyin hazm bo‘ladigan oqsil manbai
Fakt: Inson organizmi tovuq yoki mol go‘shti tarkibidagi oqsillarni hazm qilish uchun juda ko‘p ishlaydi va ba’zi odamlar ovqatdan keyin tishlari g‘ichirlashi yoki oshqozon og‘rig‘i kabi ovqat hazm qilish alomatlariga duch kelishlari mumkin, ya’ni bunda kollagen parchalanadi. Bu jarayon hazm qilishni osonlashtiradi. Shuningdek, kollagen peptidlarining suvda erishiga imkon beradi. Kollagen kukunini shakar va tozalangan uglevodlar va ortiqcha kaloriyalarga boy diyetaga qo‘shish vazn tashashga yordam bermaydi.
7-afsona. Faqat baliq kollageni foydali
Fakt: Baliq kollageni (g‘ovak kollagen) va sigir kollageni (bovin kollagen) o‘zaro farq qiladi, ammo ikkisi ham organizmga foyda keltirishi mumkin. Ba’zi odamlar baliq kollagenini yaxshiroq qabul qilishi mumkin, boshqalari esa sigir kollagenini afzal ko‘rishadi. Foydali bo‘lishi uchun kollagenning turini tanlashda individual ehtiyojlar va organiz xususiyatlarini hisobga olish muhimdir.
8-afsona. Kollagen terining elastikligini oshirmaydi.
Fakt: Teri salomatligi uchun kollagenni qabul qilish eng yaxshi o‘rganilgan foyda hisoblanadi. Terining elastikligini yaxshilaydi, namlikni yaxshiroq ushlab turishiga yordam beradi va teridagi kollagen tolalarining zichligini oshiradi.
Inson organizmida kollagen ishlab chiqarilishi kamayishiga olib keluvchi salbiy holatlar:
- noto‘g‘ri ovqatlanish;
- chekish va ko‘p miqdorda spirtli ichimliklarni iste’mol qilish;
- qayta ishlab chiqarilgan go‘sht mahsulotlarini iste’mol qilish.