Ijtimoiy tarmoqlarda nafaqat Venesuela prezidenti Nikolas Maduroning hibsga olinishi, balki uning tashqi ko‘rinishi ham qizg‘in muhokama qilinmoqda. Bunga Donald Trampning 3-yanvar kuni Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida e’lon qilgan virusli surati sabab bo‘lgan: suratda Maduro kulrang Nike Tech Fleece sport kiyimida tasvirlangan. Foydalanuvchilarning e’tibori tezda siyosiy kontekstdan kiyim-kechakka o’tdi va tarmoqlarda Nike mahsulotlari savdosining keskin o‘sishi haqida xabarlar paydo bo‘ldi.
HUKM: QISMAN TO‘G‘RI
The Business Times ta’kidlaganidek, Nike Tech Fleece kulrang kostyumi shunchaki mem emas, balki brend uchun kutilmagan tijorat effekti manbasiga aylandi. Tasdiqlanmagan rasmni e’lon qilgandan so‘ng, ijtimoiy tarmoqlar model, uning narxi va do‘konlarda mavjudligi haqidagi muhokamalarni to‘ldirdi.Google Trends ma’lumotlariga ko‘ra, surat e’lon qilingan dastlabki kunlarda – 4-5 yanvar kunlari «Nike Tech,» «grey Nike Tech» va «Nike Tech tracksuit» qidiruv so‘rovlari keskin o‘sdi. Alohida kalit so‘zlar bo‘yicha mashhurlik indeksi maksimal qiymatga – 100 ballga yetdi. Bu qiziqishning keskin oshganidan dalolat beradi, ammo savdoning bevosita oshganini isbotlamaydi.



Biroq haqiqiy xarid alomatlari ham qayd etilgan. Amerika ommaviy axborot vositalari, jumladan, KGW (Oregon) va Business Insider Maduroning sport kiyimiga vizual ravishda mos keladigan sport kiyimi bir qator o‘lchamlarda sotilgan yoki Nike rasmiy veb-saytida cheklangan miqdorda mavjudligini xabar qildi. Xususan, foydalanuvchilar tasvirning virusli tarqalishi boshlanganidan keyin qisqa vaqt ichida katta o‘lchamlar – jumladan, 3XL yo‘qolganiga e’tibor qaratgan.
PeakMetrics platformasining tahlili shuni ko‘rsatadiki, 3-5 – yanvar kunlari Nike Tech X ijtimoiy tarmog‘ida kuniga 5000 dan ortiq postlarda tilga olingan – noyabr va dekabr oylarida kuniga taxminan 325 ta eslatma. TikTok’da foydalanuvchilar parodiya videolari, sun’iy intellekt yordamida yaratilgan suratlar va «tasvirni takrorlash» formatidagi videolarni ommaviy ravishda joylashtirgan, unda to‘plamning narxi kurtka va shim uchun 260 – 270 dollar ko‘rsatilgan.
Shunday qilib, Nike Tech’ga qiziqish ortib borayotgani haqidagi da’vo qidiruv ma’lumotlari va ijtimoiy tarmoqlardagi faollik bilan tasdiqlanadi. Savdoga kelsak, ingliz tilidagi manbalar Nike daromadining global o‘sishi haqida emas, balki ma’lum bir modelning qisman sotilishi va alohida o‘lchamlarning yetishmasligi haqida gapiradi.
(!) Nike kompaniyasi tijorat ta’siri haqida rasmiy ma’lumotlarni e’lon qilmadi.
The Business Times iqtibos keltirgan ekspertlarning ta’kidlashicha, bunday holatlar ijtimoiy tarmoqlar davrida inqirozli va xavotirli voqealar madaniy va tijoriy hodisalarga aylanishi mumkinligini ko‘rsatadi. Vizual obraz – kundalik sport kiyimidagi jahon yetakchisi – siyosiy kontekstdan ko‘ra kuchliroq bo‘lib, mahsulotga e’tibor qaratilishiga turtki bo‘lgan.
Haqiqiy kadrlarga qo‘shimcha ravishda: tarmoqlarda Maduroning dipfeyklari tarqala boshladiNike Tech Fleece kostyumiga bo’lgan virusli qiziqish bilan bir vaqtda ijtimoiy tarmoqlar Nikolas Maduroning sun’iy intellekt yordamida yaratilgan soxta rasmlari va videolarini to‘ldirdi. The New York Times ma’lumotlariga ko‘ra, Venesuela prezidenti hibsga olinganidan bir necha soat o‘tgach, ijtimoiy tarmoqlar Maduro go‘yoki qo‘lga kishanlangan, unga giyohvand moddalarga qarshi kurash bo‘yicha huquq-tartibot idoralari xodimlari hamrohlik qilgan yoki harbiy samolyot bortida askarlar yonida turganligi haqidagi soxta ma’lumotlar bilan to‘ldirilgan. Ushbu materiallarning aksariyati haqiqiy fotosuratlar va videolar bilan bir vaqtda tarqatilgan, bu esa ularni tekshirishni qiyinlashtirgan. Mutaxassislarning fikricha, bu sun’iy intellekt tomonidan yaratilgan tasvirlarda ommaviy arbobning shiddatli tarixiy voqea paytida suratga olingan birinchi holatlardan biri bo‘lgan.


The Times surishtiruvi davomida bir nechta sun’iy intellekt generatorlari, jumladan Gemini (Google), OpenAI va X.ai vositalari sinovdan o‘tkazildi. Ularning barchasi chalg‘ituvchi kontent yaratish bo‘yicha cheklovlarga qaramay, tezda haqiqiy tasvirlarni yaratdilar. NewsGuard ikki kundan kamroq vaqt ichida X platformasida 14 milliondan ortiq ko‘rilgan kamida beshta soxta fotosurat va ikkita videoni qayd etdi. Tahlilchilarning ta’kidlashicha, ko‘plab unchalik mashhur bo‘lmagan tasvir generatorlari deyarli hech qanday himoya mexanizmlariga ega emas, bu esa foydalanuvchilarga mashhur odamlarning dipfeyklarini deyarli cheklovlarsiz yaratish imkonini beradi.
Eski yozuvlar va videolar ham yangi deb ko‘rsatildi: o‘ta haq bloger AQSH zarbasidan keyin Maduro bilan plakatni demontaj qilish videosi e’lon qilgan, ammo aslida video 2024-yilda suratga olingan. ProboxVE direktori Marivi Marinning ta’kidlashicha, ko‘plab sun’iy videolar voqeaning «vizual bo‘shlig‘ini tezda to‘ldirish» usuliga aylandi – ya’ni, odamlar ko‘rishni kutayotgan narsalarning tasvirini yaratish, hatto bu haqiqatga to‘g‘ri kelmasa ham.
Hozirda Nike Tech firmasining erkaklar uchun kulrang tolstovkasini O‘zbekistonda ham xarid qilish mumkin. Onlayn do‘konlarda M o‘lchami 2 062 000 so‘mdan 2 426 000 so‘mgacha narxlarda mavjud.
Tolstovka 53% paxta va 47% poliester aralashmasidan tayyorlangan bo‘lib, «Demisezon» va «Maktab uchun» to‘plamlariga kiradi hamda kundalik kiyinish uslubga mos keladi.

Maduro va uning kiyimlari atrofidagi virus effekti haqiqiy fotosurat, Nike Tech Fleece’ga mahalliy talab va soxta vizual materiallar oqimining kombinatsiyasiga aylandi, bu prezidentning hibsga olinishini madaniy hodisaga aylantirdi: memlar, moda va siyosiy munozaralar bir axborot makonida birlashtirildi.
Foydalanuvchilar har bir tasvirga faol munosabat bildirib, memlarni haqiqiy voqealar bilan aralashtirib yubordilar. Bu esa ham kostyumning, ham Maduroning o‘zining qamrovini va muhokama doirasini yanada kengaytirdi.