Uyqu haqida beshta afsona va faktlar

Uyqu – bu bizning jismoniy va ruhiy holatimizga ta’sir qiladigan holat. Biroq, bu kundalik hodisa atrofida ko‘plab afsonalar paydo bo‘ladi.

Ulardan ba’zilari an’anaviy ravishda avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan bo‘lsa, boshqalari ilmiy ma’lumotlarning kamligi yoki ularning noto‘g‘ri talqin qilinishi natijasida paydo bo‘ladi.

Keling, uyqu haqidagi bir nechta keng tarqalgan afsonalarni ko‘rib chiqaylik va ularning qaysilari rost va qaysilari to‘qima ekanligini aniqlashga harakat qilaylik.

1-mif. Uyqu paytida miya o‘chadi va faol emas

Fakt. Aslida, uyqu paytida miya ishlaydi. U o‘sha kuni sodir bo‘lgan voqealar haqidagi ma’lumotlarni saralaydi va qayta ishlaydi. Keyin ularni uzoq muddatli xotirangizga joylashtiradi. Bu o‘rganish va xotira uchun juda muhimdir.

2-mif. Uyqu uchun normal vaqt sakkiz soat

Har bir insonning uyqu ehtiyojlari individual, bu to‘rt soatdan 12 soatgacha o‘zgarishi mumkin. Ko‘pchiligimiz yetti-sakkiz soatlik jadvalga amal qilsak-da, har bir kishining o‘z optimal jadvali borligini tushunish muhimdir. Masalan, Ilon Mask uchun 4-5 soatlik uyqu ma’qul. Uyqu vaqtini majburan 8 soatgacha oshirishga urinish faqat keraksiz uyqu va qo‘shimcha muammolarga olib kelishi mumkin. Agar biz doimiy ravishda zarur bo‘lgandan ko‘proq uxlasak, bu uyqusizlikka olib kelishi mumkin, chunki tanaga uxlash uchun qo‘shimcha vaqt kerak emas.

3-mif. Sahar uyg‘onuvchilar va kech uyg‘onuvchilar yo‘q

Kech uyg‘onuvchilar shunchaki dangasa va o‘zlarini erta turishga majburlay olmaydilar, degan fikr bor. Biroq, bu to‘g‘ri emas: ba’zi odamlar standart 24 soatdan qisqaroq bo‘lgan shaxsiy kunduz/tun tsikliga ega. Uzunroq tsiklga ega bo‘lganlar tunda kech yotib, kech uyg‘onadilar. O‘zingizni qiynab, erta turishga harakat qilish tavsiya etilmaydi, chunki bu yurak-qon tomir kasalliklari, diabet xavfini oshirishi va umuman umr ko‘rish davomiyligini qisqartirishi mumkin. Shuning uchun tabiiy ritmlaringizni hurmat qilish va ularga qarshi turmaslik kerak.

4-mif. Keksa odamlar kamroq uxlashlari kerak

Qarigan sari uyqu kamroq kerak, degan fikr keng tarqalgan. Biroq, keksa odamlar kamroq uxlashlari kerakligi haqidagi afsona noto‘g‘ri.

Inson yoshi ulg‘aygan sari uyqu o‘zgarishi kerak. Ushbu individual ehtiyoj 55 yoshga yaqinlashganda yoki undan keyin sezilarli darajada o‘zgarmaydi. Siz o‘rta yoshda yoki qarilikda kamroq uxlashingiz mumkin, ammo bu sizga kamroq uxlash kerakligini anglatmaydi.

5-mif. Dam olish kunlarida yo‘qolgan uyquni tiklash mumkin

Bu haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan yana bir gap. Ko‘p odamlar uyqu tanqisligini yaratadilar. Ba’zi odamlar dam olish kunlari hafta davomida yo‘qotilgan uyquni tiklash mumkinligiga ishonishadi. Ha, bunday dam olish yordam beradi, lekin hafta davomida uyqu yetishmasligi oqibatlarini to‘liq bartaraf etmaydi. Agar siz ish haftasida kechasi 5,5 soat uxlasangiz va sizga haqiqatan ham etti soat kerak bo‘lsa, juma kuni ham xuddi shunday yetishmaslik paydo bo‘ladi.

Dam olish kunlarida dam olish diqqatni, fokusni yoki boshqa kognitiv ko‘rsatkichlarni to‘liq tiklamaydi.

Hafta davomida yetarlicha uxlashga harakat qiling, shunda yo‘qolgan uyquni tiklash kerak bo‘lmaydi.