2026 yilda Yevropa Ittifoqi Entry/Exit System (EES) tizimini to’liq joriy etishni yakunlaydi. Bu tizim Shengen zonasining tashqi chegaralarini kesib o’tishda pasportga muhr bosish an’anaviy usulini almashtiradi. Bu O‘zbekiston fuqarolari uchun Yevropa Ittifoqi chegaralarida barcha kirish va chiqishlar yagona elektron tizimda ro‘yxatga olinadi degani.
Oldin chegaradan o‘tish pasportdagi muhr bilan tasdiqlanardi. Endi bu ma’lumotlar yagona bazada saqlanadi va kirish-chiqish sanasi, vaqti hamda nazorat punkti avtomatik qayd etiladi. Tizimni eu-LISA agentligi YI institutlari bilan hamkorlikda boshqaradi.
Birinchi kirishda biometrik ro’yxatdan o’tish
O’zbekiston fuqarolari ham uchinchi mamlakatlar fuqarolari qatorida Shengen zonasi chegarasini birinchi marta kesib o’tishda majburiy biometrik ro’yxatdan o’tadi. Bu barmoq izlarini olish va yuzni raqamli fotosuratga tushirishni nazarda tutadi. Ushbu ma’lumotlar tizimda saqlanadi va keyingi safarlarda to’liq ro’yxatdan qayta o’tmasdan shaxsni tasdiqlash uchun foydalaniladi.
Qolish davomiyligini nazorati
Qisqa muddatli qolish qoidasi — 180 kunlik davr ichida har qanday 90 kun — o’zgarmay qolmoqda. Muhim farq uni nazorat qilish usulida: EES doirasida ruxsat etilgan qolish muddati kirish va chiqish to’g’risidagi qayd etilgan ma’lumotlar asosida avtomatik tarzda hisoblanadi.
Bu qo’lda hisoblash zaruratini bartaraf etadi va haqiqiy hamda hujjatlashtirilgan qolish muddati o’rtasidagi tafovut ehtimolini kamaytiradi. Belgilangan chegaradan har qanday oshib ketish tizim tomonidan avtomatik tarzda qayd etiladi.
Qoidabuzarliklar va rad etishlarni qayd etish
Tizim shuningdek, kirish rad etilishi va boshqa migratsiya hodisalarini qayd etadi. Ushbu ma’lumotlar individual yozuv sifatida saqlanadi va keyingi viza arizalari va chegara tekshiruvlari uchun ishlatilishi mumkin.
Bu Shengen mamlakatlarining vakolatli organlari uchun ochiq bo’lgan yagona raqamli migratsiya tarixini yaratadi.
O’zbekistonliklar uchun ahamiyati
O’zbekiston fuqarolari uchun EES joriy etilishi viza rejimiga rioya etishning rasmiylashtirilgan nazoratini kuchaytiradi. Barcha harakatlar uzoq muddatli raqamli yozuvning bir qismiga aylanadi, bu esa qolish muddatlari va viza shartlariga aniq rioya etish ahamiyatini oshiradi.
Istiqbolda EES oldindan sayohat avtorizatsiyasini nazarda tutuvchi ETIAS tizimi bilan birgalikda ishlaydi. EES doirasida to’plangan ma’lumotlar xavflarni baholash va kirish ruxsatnomalari berish to’g’risida qaror qabul qilishda foydalaniladi.
Tizim joriy etilishi natijasida yagona raqamli chegara nazorati modeli shakllanadi: unda har bir chegarani kesib o’tish qayd etiladi, saqlanadi va keyingi migratsiya hamda viza tartib-taomillarida hisobga olinadi.